Nationale monumenten en oorlogsmonumenten in Soest en Soesterberg

Omdat Soest en Soesterberg met name rond de Tweede Wereldoorlog zo’n belangrijke rol hebben gespeeld. Zo hebben de Duitsers de landingsbaan van Soesterberg gebruikt als militaire basis en de basis zelfs uitgebreid. Omdat het zo’n belangrijke rol in de oorlog heeft gespeeld zijn er dus ook een hoop oorlogsmonumenten te vinden in de omgeving, die voor veel mensen nog altijd troost bieden bijvoorbeeld omdat ze familieleden hebben verloren in de oorlog. Verder zijn er ook een hoop andere belangrijke rijksmonumenten te vinden in Soest en Soesterberg. Hiervan zullen we in het vervolg een overzicht geven.

Rijksmonumenten

Op internet is een hele waslijst te vinden aan rijksmonumenten die zijn gelegen in de omgeving van Soest, mede doordat Soest van symbolische betekenis is voor de beide oorlogen. In het rijksmonumentenregister zijn maar liefst 37 rijksmonumenten te vinden die zijn geregistreerd. Het Gagelgat, boerderij ‘t Klooster en Klein Middelwijk zijn drie voorbeelden van boerderijen die zijn uitgeroepen tot rijksmonument, Het Gagelgat bijvoorbeeld omdat het al bestaat sinds 1712 en het dus een van de oudste langhuisboerderijen is in de regio.

Ook de Ruyge Akker en Bleijendaal zijn twee voorbeelden van boerderijen die zijn benoemd tot rijksmonument. Verder heb je nog Kerkstraat 10-12 en De Witteburchthoeve zijn er voorbeelden van. Al deze oude boerderijen die tot rijksmonument zijn benoemd geven nog maar eens aan hoe belangrijk boerderijen zijn geweest in de geschiedenis van Soest, dat eigenlijk door de jaren altijd een boerensamenleving is geweest. Pas toen het samensmolt met Soestdijk werd de bevolking van Soest wat gevarieerder wat betreft afkomst, beroep en vermogen.

Ook het geloof heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis, wat te zien is aan de hoeveelheid kerken dat in de streek ligt en ook het aantal kerken en kloosters dat is benoemd tot rijksmonument. Voorbeeld hiervan zijn de Petrus en Pauluskerk, dat is gebouwd in 1852 en gelegen is aan Kerkplein 2 en de Oude Kerk, dat gebouwd is rond het jaar 1400 en ligt op Torenstraat 1 (en de Toren van de Oude kerk als deel van het geheel). De Oude Kerk werd oorspronkelijk de Petrus en Pauluskerk genoemd, maar na de bouw van de nieuwe Petrus en Paulus kerk werd de oorspronkelijke vanaf dat moment Oude Kerk genoemd.

De andere rijksmonumenten zijn: Herberg de Drie Ringen, het Oude Mannen en Vrouwen Huis, het voormalig Raadshuis, Veerhuis de Kleine Melm, de voormalige Bakkerij, het Bakkerswinkeltje, Station Soestdijk, Grafheuvel Monnikenbosch, de Enghenbergje grafheuvel, De Paltz buitenplaats, het terrein met resten van Middeleeuwse bewoning, het terrein met twee andere grafheuvels, Op Miekes Hof, het Anna Paulownahuis, de Watertoren, Huize sint Joseph, Eyckendal, Veenhuizertol en ’t Jachthuis.

Ook in Soesterberg zijn een aantal rijksmonumenten te vinden, eveneens vanwege het feit dat het op militair gebied in de geschiedenis een belangrijke rol heeft gespeeld. Ook vanwege het feit dat er eigenlijk altijd door de jaren heen rijke mensen van hoge afkomst hebben gewoond, zorgt voor de benoeming van veel rijksmonumenten. Die rijke mensen hebben immers door de jaren heen prachtige landgoederen en huizen laten bouwen, die daarom inmiddels worden beschermd door de staat. Ook Paleis Soestdijk staat er bijvoorbeeld, wat veel vermogende mensen heeft aangetrokken.

In Soesterberg zijn er precies acht van deze rijksmonumenten te benoemen, wat in principe niet vreemd is, omdat er slechts 7000 mensen wonen in Soesterberg volgens de meting van april dit jaar. Een voorbeeld van een rijksmonument is het landgoed de Paltz. Op dit landgoed staat bijvoorbeeld een kasteel dat is gebouwd omstreeks 1867 met daarbij ook een koetshuis, dat drie jaar later gebouwd is in 1870. In deze zelfde jaren is er ook een groot bos aangelegd. Deze drie dingen gecombineerd zorgen voor een grote aantrekkingskracht bij toeristen, aangezien je het gebied kunt bezoeken.

Een leuk evenement dat ieder jaar op dat landgoed wordt gehouden is overigens het Soester Paltz festival. Dit wordt sinds 2011 pas georganiseerd maar is in haar korte bestaan al enorm populair geworden onder vooral de lokale bevolking. Ook op dat landgoed ligt de Hermitage, dat wel wordt beschreven als kluizenaarsgrot en tussen 1883 en 1884 waarschijnlijk is ontworpen door de heer Springer, een bekende tuin- en landbouwarchitect. Deze meneer Springer is ook landelijk bekend geworden en heeft wel meer op het landgoed ontworpen.

Andere belangrijke rijksmonumenten in en rond Soesterberg zijn bijvoorbeeld de Amersfoortseweg 117, wat in principe vreemd lijkt aangezien het slechts een weg is met een nummer. Het is echter een huis dat staat op dit adres, dat prachtig verscholen ligt tussen de natuur en al bestaat sinds 1913. Ook de Eggermonde en de Soldatenheim zijn rijksmonumenten uit de regio Soesterberg. Ook twee Rooms-katholieke grafmonumenten van leden van de familie Drakensteyn zijn rijksmonumenten in Soesterberg en zijn er neergezet halverwege en eind 19e eeuw.

Oorlogsmonumenten

Omdat Soest een symbolische plek is geweest in een aantal oorlogen in de Nederlandse geschiedenis, zijn er ook een behoorlijk aantal oorlogsmonumenten aangelegd in de regio, om gevallen slachtoffers van verschillende oorlogen te kunnen herdenken. Om precies te zijn, bestaan er elf oorlogsmonumenten in de hele gemeente, die ieder voor een bepaalde groep oorlogsslachtoffers staan. Voor veel mensen zijn deze monumenten voor steun, maar zijn ook interessant om te bezoeken vanwege hun vaak prachtige ontwerp.

Zo bestaat er het monument voor de gevallen vliegers, dat symbool staat voor alle omgekomen militairen aan Nederlandse kant in de Tweede Wereldoorlog en na de Tweede Wereldoorlog. Verder is in 1954 het nationale verzetsmonument opgericht, ter nagedachtenis aan alle mensen die in het verzet hebben gezeten tegen de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarbij zijn omgekomen, maar is daarnaast ook ter nagedachtenis aan onschuldige burgerslachtoffers en de militairen aan Nederlandse kant die zijn omgekomen. Het staat aan de Ingenieur Menkolaan. Het staat overigens ook symbool voor de omgekomen burgers van Nederlands-Indië.

Het monument 1940-1945 is ook een monument van groot belang en is in principe opgericht om dezelfde redenen als het verzetsmonument. In 1946 is er daarnaast direct na de oorlog, gewijd aan alle omgekomen militairen tijdens en na de oorlog het Monument Regiment Technische Troepen opgericht. Ook bestaan er het Monument voor Gefusilleerde Verzetsmensen en het Monument voor de gevallenen van het Korps Militaire Administratie en het Gedenkteken Luchtvarenden. Zij zijn ook allen ter nagedachtenis aan slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog.

Het Indië-monument, gelegen aan de Ingenieur Menkolaan 1 is belangrijk voor veel mensen van Indische afkomst. Waar nog een aparte variant van is voor de gevallen militairen. De eerste is voor de burgerslachtoffers. In 2009 is er nog een oorlogsmonument gebouwd voor de militairen in de oorlog. De laatste is de Missing Man Salute, voor de gevallen geallieerden.

Een ander opvallend gebouw in Soesterberg is het Officierscasino. Ondanks dat de naam anders doet vermoeden is het een legeringsgebouw voor de officieren bij de luchtmacht die een gelegenheid willen hebben om te kun eten, recreëren en bijvoorbeeld studeren. Het is oorspronkelijk gebouwd in 1940 door de Duitsers in is extra goed beschermd met bijvoorbeeld een schilddak en muren van wel anderhalve meter dik. Het was een belangrijk pand in de omgeving voor de Duitsers aangezien het ook een soort centraal punt was voor communicatie.

Omdat het door de Duitsers is gebouwd en het goed beschermd is, leverde dat na de nederlaag van Duitsland een relatief schadevrij gebouw op toen de Canadezen het innamen bij de verovering van de Nederlandse vrijheid. Het werd in het daaropvolgende jaar met name gebruikt door KLM als een soort internaat voor onder andere personeel. In de jaren 50 werd het uitgebouwd omdat het gebouw te klein bleek. Na de sluiting van de nabijgelegen vliegbasis werd het gebouw met name gebruikt als concert- en conferentiezaal. Het staat sinds 2016 te koop.